–80 жилийн өмнө Сталин Гитлерийн довтолгооны талаар мэдээлж байв-
1940 оны 12-р сарын 29-ний өдөр Берлинд оршин суудаг нэгэн эх сурвалж нацист Герман ЗСБНХУ руу довтлох гэж байгаа тухай Москвад мэдээлэв. Мэдээллийг Эзэн хааны Гадаад хэргийн яаманд элссэн ажилтны тусламжтайгаар олж авчээ. Иосиф Сталин, Вячеслав Молотов нарт уг мессежийг яаралтай танилцуулсан байна. Дараагийн саруудад мөн Зөвлөлтийн тагнуулын ажилтнууд Москваг иймэрхүү мэдээллээр бөмбөгдөв өгчээ.
1940 оны 12 дугаар сарын 29-нд буюу Адольф Гитлер Барбаросса төлөвлөгөөг баталснаас хойш 11 хоногийн дараа Берлинд сууж байсан Зөвлөлт Холбоот улсын агаарын цэргийн атташе Николай Скорняковт (метеор хочтой) нацист Герман ЗСБНХУ-ыг довтлох санаатайг мэдэв. Мөн “Алта”-гийн төлөөлөгч хурандаа Скорняков Германы сэтгүүлч Илсе Стебегээс мэдээлэл авч, хариуд нь “Ариан” хэмээх нууц мэдээллийг дамжуулсан байна. Эзэн хааны Гадаад хэргийн яамны ажилтан Рудольф фон Шелия нь түүнийг ажилд авсан бөгөөд 1937 оноос хойш тэрээр Зөвлөлтийн тагнуулын байгууллагатай хамтран ажиллаж, үйлчилгээнийхээ төлөө материаллаг шагнал хүртэж байжээ. Стебе Скорняков удалгүй итгэхэд бэрх мэдээллийг Москвад илгээхэд түүнд “асуудлыг илүү ойлгомжтой байдлаар сурвалжлахыг” шаардав.
Хурандаа Михаил Болтуновын цэргийн сэдвээр бичсэн “Дипломат хүний нөмрөг нөмөрсөн скаутын сүнс” номонд дурдсанаар бол Стебе нь мэдээллийг “цуурхал дээр үндэслээгүй, харин хүмүүсийн хязгаарлагдмал хүрээнд мэддэг зүйл буюу Гитлерийн тусгай тушаал дээр үндэслэсэн” гэж хожим баталсан байлаа.
“Метеора” мессежний текстийг түүхч, төрийн зүтгэлтэн Александр Яковлевийн архивын вэбсайт дээрээс авах боломжтой юм. “Арта” нь Гитлер ЗСБНХУ-тай дайтах бэлтгэл хийх тушаал өгсөн болохыг өндөр мэдлэгтэй хүрээллээс олж мэдсэн гэж мэдээлсэн байна. Тэрээр “1941 оны 3 дугаар сард дайн зарлах болно гэжээ. Энэхүү мэдээлэл нь ЗХУ-ын Румын дахь цэргийн атташегийн шифрлэсэн цахилгаан утастай давхцаж байлаа. Тэр бас эргээд сэрэмжлүүлэх үүднээс “Эх сурвалжаас авсан мэдээллээр бол Герман улс ЗСБНХУ-тай дайтахаар бэлтгэл хийж эхэлсэн бөгөөд Болгар, Румын руу цэргээ шилжүүлж байна” гэжээ.
Ийм хоёр мессежийг Иосиф Сталин, Вячеслав Молотов нар, мөн ЗХУ-ын Батлан хамгаалахын ардын комиссар Семен Тимошенко, Улаан армийн жанжин штабын дарга Кирилл Мерецков нар хүлээн авсан байна. Сүүлд , 1941 оны 1 дүгээр сард “дайны дохиолол” зарлаж, албан тушаалаас нь огцруулж, оронд нь Георгий Жуковыг томилсон нь сонирхолтой юм. Цэргийн зөвлөлийн хуралдаанд Бүх Холбоотны Коммунист намын (большевикууд) Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүдтэй хамт оролцсон Мерецков “Германтай дайн хийх нь гарцаагүй, арми, улс орныг цэргийн байдалд шилжүүлэх хэрэгтэй, хил хязгаарыг яаралтай бэхжүүлэх хэрэгтэй” гэж хэлж байсан боловч түүнд итгээгүй ажээ.
Янз бүрийн эх сурвалжаас авсан мэдээллүүдээс үзэхэд 1940 оны 12-р сарын 29-ний өдөр “Алтай”-гаас нууц мэдээллийг хурандаа Скорняков бус харин тагнуулын өөр нэгэн оршин суугч, Герман дахь цэргийн атташе, генерал Василий Тупиков Арнольд гэсэн нууц нэрээр дамжуулдаг байсан байна. Гэсэн хэдий ч ОХУ-ын Батлан хамгаалах яамны мэдээллээр (тус газрын вэбсайт дээр байгаа) Гитлер ЗСБНХУ-ын эсрэг дайтах бэлтгэлийн талаар хамгийн түрүүнд Скорняков мэдээлсэн байдаг. Сталин түүнийг тэвчээртэй сонсож, 1941 оны хавар яриа хэлэлцээрт хүртэл хүлээн зөвшөөрсөн гэдэг.
Израилийн судлаач Яков Верховскийн “Дайн эхлэх нууц хувилбар “-аас нэмж хэлэхэд “Берлинээс ирсэн мессежээс хэдхэн цагийн өмнө 1940 оны 12 дугаар сарын 29-ний өдөр Москвагийн цагаар 15:20 цагт Ричард Зорге Токио хотоос” Гитлерийн түрэмгий санаа зорилгыг илүү тодорхой хэлбэрээр гаргаж ирүүлсэн цахилгаан мэдээ иржээ” гэсэн байна. Эхний мэдээллээс хойш долоо хоногийн дараа буюу 1941 оны 1 дүгээр сарын эхээр хурандаа Скорняков Москвад шинэ код илгээв. Мөн “Алта” нь Гитлер ЗСБНХУ-ыг довтлохоор бэлтгэж байгааг нотолсон бол “арьян”-аас мэдээлснээр бас “Германы генералууд туйлын доог Улаан армийн байлдааны чадвар туйлын доогуур гэж үнэлэв” гэсэн байлаа.
Дэлхийн өнцөг булан бүрээс ирсэн Зөвлөлтийн тагнуулын офицеруудын тайлангийн урсгал улам бүр нэмэгдэж байв. 1941 оны 3 дугаар сарын 9-нд Югослав дахь цэргийн атташе, хошууч генерал Александр Самохин (нууц нэр Софокл) мэдээлэхдээ: “Германы жанжин штаб Британийн арлууд руу довтлохоос татгалзав. Яаралтай даалгавар бол Украин, Баку хотыг эзлэх явдал байв. Олон жилийн дараа Унгар, Румын, Болгар улс үүнд бэлтгэж байна” гэжээ.
Британийн түүхч Александр Вертийн хэлснээр дайн эхлэх гэж буй тухай англичууд болон америкчууд Зөвлөлтийн төлөөлөгчдөд ноцтой анхааруулга өгсөн байна. Гэхдээ эдгээр сэрэмжлүүлгийг хардалтгүй, алагчлалгүй байдлаар хүлээж авсан юм. Гэхдээ Зөвлөлтийн удирдагчид АНУ, Их Британи улсыг ЗСБНХУ-ыг дайн руу татах гэж байна гэж битүүхэн сэжиглэж байлаа. Вертийн үзэж байгаагаар Сталин, Молотов нар “Германы халдлагын аюулыг бүрэн мэдэж байсан боловч хувь заяаны цагийг хойшлуулж чадна гэж найдаж байсан” гэдэгт эргэлзэх зүйлгүй байв.
Олон түүхчид генерал Тупиковын хийсэн асар их ажлын талаар тэмдэглэжээ. 1941 оны 3-р сарын дундуур тэр Зөвлөлт Холбоот Улс руу хийх дайралтыг тухайн жилийн 5 дугаар сарын 15-наас 6 дугаар сарын 15-ны хооронд болж магадгүй гэж мэдэгдэж байлаа.
Мөн Тупиков Москвад Германы цэргүүдийг зүүн зүгт шилжүүлэх, Германы командлалын төлөвлөгөөний талаар мэдээлэв. Түүний Улаан армийн жанжин штабын Тагнуулын газрын дарга, дэслэгч генерал Филипп Голиковт 1941 оны 4 дүгээр сарын 25/26-нд бичсэн тэмдэглэл ч ил болов. (текстийг Яковлевын архивын вэбсайт дээр байрлуулсан болно). Берлинд байх 3-5 сарын хугацаанд Голиковт нэгээс хагас зуу хүртэл цахилгаан мэдээ, хэдэн арван бичгээр мэдэгдэл илгээж байсныг Тупиков дурсаж хэлсэн байлаа. “Эдгээр нь бүгд гол асуултын хариултын үр тариа юм. Энэ нь ерөнхий төлөв байдлаар бус харин тодорхой даалгавар болгон Германы бодлого, стратегийн төлөвлөгөөнд бидэнтэй дайтах нь зүйтэй болов уу; болзошгүй мөргөлдөөн эхлэх он сар өдөр гэж юу вэ; Германы тал ямар харагдах вэ? гэж Тупиков бичсэн юм.Түүнчлэн “Зөвлөлт-Японы төвийг сахих тухай гэрээ нь миний бодлоор Германы Зөвлөлт Холбоот Улсад баримталж байсан бодлогыг боловсруулагч юм.” гэсэн байв. Цаашилбал, авсан арга хэмжээ, олж авсан мэдээлэл, нөхцөл байдалд өөрийн дүн шинжилгээ хийх талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлажээ. Иймд Тупиковын толилуулсан материал дээр үндэслэн “Германы үргэлжилж буй дайны төлөвлөгөөнд ЗСБНХУ нь өөр дайсан мэт харагдаж байна” гэж дүгнэсэн нь санаандгүй хэрэг биш болов уу.
Тэгж байтал “Мөргөлдөөн эхлэх цаг хугацаа арай богино, мэдээж энэ онд багтааж магадгүй” гэж Герман дахь ЗСБНХУ-ын цэргийн атташе бас мэдэгдэв. 1941 оны 6 дугаар сарын 12-нд “Арнольд” (Тупиков) Улаан армийн жанжин штабын Тагнуулын газрын даргад дахин мэдээлэв.
Хүлээлгэн өгсөн материал дахь “арьян” нь сүүлдээ 6 дугаар сарын 15-20-ны өдрүүдэд хэмээн Зөвлөлтийн эсрэг болзошгүй үйлдлийн огноог нэрлэж байлаа. Хэдийгээр шифрлэгдсэн мессежийн тоогоор шүүгдэж болох боловч Тупиковын амь насанд энэ бүхэн нь эрсдэлтэй байсн нь мэдээж. Тиймээс 6 дугаар сарын 16-нд тэрээр өөр нэг илтгэлийг илгээв. “Өндөр командлалын төв байрны хүрээлэлд Оросын эсрэг 6 дугаар сарын 22-25-ны хооронд явуулсан ажиллагааны тухай хувилбар тууштай эргэлдэж байна. Финлянд, Румын улс Германчуудтай нэгдэхэд бэлэн байна” гэжээ.
Гэвч эдгээр бүх анхааруулгыг үл харгалзан тус улсын дээд удирдлага Тупиков болон бусад олон хүмүүсээс ялгаатай нь зөв дүгнэлт хийж чадаагүй юм. Энэ нь дайны эхний саруудад байлдааны ажиллагааны явцад туйлын сөрөг нөлөө үзүүлж байснаар та төсөөлж байгаа байх.
Үүнтэй холбогдуулан Никита Хрущевын дурсамжууд сонирхолтой байдаг юм. Тэрээр дурсамж номондоо: “1940 оны сүүл 1941 оны эхээр бид дайн руу явж байгаагаа мэдэрсэн. Сталин миний нүдэн дээр дайн байлдаан зайлшгүй гэсэн асуудлыг нэг ч удаа тавьж байсангүй, гэхдээ түүний сэтгэл хөдлөл, ааш араншингаас тэр үүнийг мэдэрч, маш их түгшсэн нь илт байв. Дайн ойртож эхлэхэд Сталин огт өөр болсон гэж бичжээ.
Энэхүү үйл явдлын өөр нэг шууд оролцогч, ЗХУ-ын Маршал Александр Василевский “Бүх амьдралын ажил” номондоо бас хүлээн зөвшөөрсөн байлаа. Тэрээр “Хэрэв тус улсын зэвсэгт хүчнийг цаг тухайд нь байлдааны байдалд оруулсан бол “Цэргийн ажиллагаа олон талаараа өөрөөр хөгжих байсан” гэжээ. Харин “Дайны эхний өдрүүдэд дайсан хохирол амссан байсан тул дайсныг манай улс даяар урагшлах боломж олгохгүй байсан гэж таамаглаж болно” хэмээн Василевский итгэсэн нь бас сонирхол татна.
Эх сурвалж: //www.gazeta.ru/science/2020/12/28_a_13418882.shtml?utm_source=RCM-E980&utm_campaign=rcm32f1b791
otoophoto 